Joodse begraafplaatsen in Nederland

Handleiding voor leerkracht

Bet Kevarot

Inleiding

In deze les behandelen we de Joodse begraafplaats. Een pittig thema omdat het best gevoelig kan liggen bij kinderen. Misschien is er net een familielid overleden van een kind uit de klas, of komen er andere herinneringen naar boven. We besteden daar ook aandacht aan zodat ook deze tere zaken behandeld worden. We willen bij dit gesprek sowieso aandacht vragen voor het ‘ruimen van graven’. Wat is dit? Hoe gaat het? Waarschijnlijk roept dit veel vragen op bij kinderen. Een goed gesprek is daarom van wezenlijk belang.

Doelstellingen

  • De kinderen weten één en ander over de Joodse wijze van lijkbezorging
  • De kinderen weten wat het ‘ruimen’ van een graf is.
  • Ze weten dat dit heel zorgvuldig gebeurd zodat het niet erg is.
  • De kinderen kunnen een eenvoudig onderzoek verrichten aan de hand van grafstenen
  • De kinderen kunnen in ieder geval drie kenmerken van een Joodse grafsteen opnoemen.

Doelgroep

Deze tekst is geschikt voor de groepen 7 en 8 van de basisschool.

Vakken en Kerndoelen

Deze tekst kan goed gebruikt worden bij de vakken godsdienst, geschiedenis en aardrijkskunde.

Kerndoel:
Oriëntatie op jezelf en de wereld
Onderdeel: mens en samenleving
Kerndoel 38
De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke stromingen die in de Nederlandse multiculturele samenleving een belangrijke rol spelen, en ze leren respectvol om te gaan met verschillen in opvattingen van mensen.

Les-idee

Inleiding:
U begint uw les met het peilen van de voorkennis. U zet de term ‘Joodse begraafplaats’ op het bord. Vervolgens mogen de leerlingen om beurten een associatie noemen die zij krijgen bij dat woord. Als er voldoende genoteerd is slaat u een brug naar de tekst. Bijvoorbeeld door te zeggen: ‘Kijk hier hebben we ook een tekst die gaat over Joodse begraafplaatsen. We gaan eens kijken of we iets in de tekst terug zien van wat wij net met elkaar hebben opgeschreven. En misschien zijn er ook wel dingen die wij juist nog niet hadden en die wel in de tekst staan. Onthoud die goed, dan zetten we die er nog bij als we de tekst gelezen hebben.’ Vervolgens wordt de tekst klassikaal gelezen.

Kern 1:
De tekst is gelezen en daar zijn nu misschien wel vragen en of opmerkingen over. Deze vragen worden beantwoord. Als er vragen gesteld worden over het ruimen van graven moeten die nog even onbeantwoord blijven.

We gaan, als alle vragen beantwoord zijn verder met een kringgesprek. ‘We lazen net over het ruimen van een graf. Wat is dat nou eigenlijk? Wie kan dat ons uitleggen?’ ‘Wat vinden we daar nou van? Dat is toch erg dat je zomaar graven weer openmaakt en leeghaalt?’ ‘Waarom doen ze dat dan?’ En waarom zijn orthodoxe Joden daar tegen? Vooruit weten we natuurlijk niet waar het gesprek op uit zal lopen. Toch is het belangrijk om aan het eind een conclusie te (laten) formuleren.

Kern 2:
Het volgende wat de leerlingen gaan doen is meer van praktischer aard. De leerlingen krijgen de foto’s van de grafstenen (zowel Joodse als ‘gewone’) die u in deze handleiding kunt vinden. U geeft ze de opdracht om deze stenen eens met elkaar te vergelijken. Wat valt ze op?

Laat ze vooral letten op de Hebreeuwse tekens. De afbeeldingen en de jaartallen.

Op 1 Joodse steen is een Davidsster te zien. Dit wordt ook in de tekst genoemd. Elke keer zie je dezelfde Hebreeuwse tekens terugkomen. Wikipedia zegt het volgende:

De Hebreeuwse teksten beginnen met de tekst פנ (PN), hetgeen staat voor Po Niqbar (hier is begraven), of met de tekst פט (PT), hetgeen staat voor Po Tamoen (hier is verborgen) en eindigen met תנצבה, (TNTBH) hetgeen staat voor Tijeh Nisjmato Tseroera Bitsoer Hachajim (zijn/ haar ziel gebundeld in de bundel [der zielen] des levens). Deze teksten zijn vergelijkbaar met het Latijnse r.i.p. (requiescat in pace, oftewel: rust in vrede) op Christelijke grafstenen.

Dit is duidelijk terug te zien op de stenen die de kinderen onderzocht hebben.

We zien dat de Joden hun eigen jaartelling aanhouden op de stenen. Het is natuurlijk reuze interessant om dit uit te pluizen en om te zetten naar onze jaartelling. Hier moet dan nog wel tijd voor zijn. Binnen een les van 45 minuten zal dat waarschijnlijk niet lukken.

Afsluiting:
We kijken terug op de les. Hoe gaan de Joden om met hun doden? Wat was nu ook alweer het ruimen van een graf? Wie van ons kan nu niet drie kenmerken noemen van een Joodse grafsteen?

Ook komen we nog weer terug op het woordweb. Klopte datgene wat we opgeschreven hadden? Wat weten we nu wel wat we eerst niet wisten wat er nog bij kan?

Tijdsplanning

Inleiding: Het maken van een woordweb - 5 minuten
Het lezen van de tekst - 5 minuten
Kern 1:      Vragen stellen - 5 minuten
Kringgesprek - 15 minuten
Kern 2:      Onderzoeken van de stenen - 10 minuten
Afsluiting:          Reflecteren op de les - 5 minuten

Materialen
 

Bij deze les hebt u foto’s van zowel Joodse, als ‘gewone’ grafstenen nodig. De foto's zijn in deze bijlage opgenomen.