Kamp Westerbork

De geschiedenis van kamp Westerbork is vooral bekend door de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog. Het kamp stamt uit 1939. Tot de afbraak in 1971 is het kamp steeds in gebruik geweest.

De geschiedenis

Voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog krijgen de Joden het in Duitsland, tijdens de regering van Adolf Hitler, steeds moeilijker. Velen proberen naar Nederland te gaan. De regering zit met een probleem: waar moeten ze de grote toestroom van Joodse vluchtelingen uit Duitsland herbergen? De regering richt een vluchtelingenkamp op bij het dorp Westerbork in Drenthe. Arbeiders bouwen daar de eerste barakken. Dat is voor hen werkverschaffing. Er werden mooie beloften over voorzieningen gedaan aan de Joden. Het moest een compleet nieuw dorp op de heide worden. In oktober 1939 kwamen de eerste bewoners. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog woonden er 749 Joden. Veel beloften waren niet nagekomen.

Het ministerie van Justitie werd de baas in het kamp en de Joden werden van de buitenwereld afgesloten. Ze mochten het kamp niet meer uit.

Doorgangskamp voor de Joden

In februari 1942 nemen de Nazi’s de leiding van het kamp over. De Duitsers hebben besloten tot de systematische uitroeiing van de Joden. Daarom wordt Westerbork een doorgangskamp (Durchgangslager) voor Joden op weg naar Duitsland. De Joden worden in Amsterdam bij de Hollandse Schouwburg bijeen gebracht en met de trein naar Kamp Westerbork gebracht. De trein rijdt tot station Hooghalen. De Joden moeten de laatste 5 kilometer lopen. Later legt men een spoorlijn aan tot aan het kamp.

Transporten

Bijna iedere dinsdag vertrekt er een trein naar de concentratiekampen in Duitsland. Vanuit Berlijn worden de bevelen gegeven, hoeveel er mee moeten met zo’n transport. De kampstaf laat Duitse Joden, die ook gevangenen zijn, de bevelen uitvoeren! Op 15 juli 1942 vertrekt de eerste trein. Vaak zijn het goederenwagons, waar de mensen in worden geduwd. Een enkele keer waren het personentreinen. Met zo’n transport gaan er 1000 tot wel meer dan 3000 mensen mee, vaders, moeders en kinderen. Iedereen is bang wie er volgende week dinsdag mee moet met het volgende transport. In totaal zijn er 107.000 mensen weggevoerd. Er zijn 97 transporten geweest. Anna Frank is met één van de laatste transporten naar Auschwitz vervoerd. Sommige bewoners zijn nog maar enkele uren in het kamp en moeten dan alweer op transport. Anderen wonen er enkele jaren. Er zijn slechts 5000 mensen levend terug gekomen! De anderen zijn omgekomen van honger, uitputting, door ziektes of zijn vergast in de concentratiekampen. Ongeveer 200 mensen zijn ontsnapt uit Westerbork.

Bevrijding

Op 12 april 1945 wordt het kamp door de Canadese soldaten bevrijd. De middag ervoor zijn de Duitse soldaten gevlucht. De bevrijders treffen circa 850 gevangenen aan in het kamp. Zij rennen de bevrijders tegemoet. De Canadezen delen sigaretten en chocolade uit. De kampbewoners moeten nog een poosje in het kamp blijven, want het is nog veel te gevaarlijk overal.

Na de oorlog

Als de Joodse kampbewoners weg zijn, worden de NSB’ers en de andere landverraders in het kamp opgesloten tot dat hun veroordeling heeft plaats gevonden. Dit gebeurt tot 1949. Nog even is het een militair kamp. Als de soldaten van het Koninklijk Nederlands Indisch leger (KNIL-militairen) van Zuid-Molukse afkomst naar Nederland komen, kunnen ze met hun gezinnen in het kamp wonen. Dan wordt de naam van het kamp: Schaffenberg. De eerste Molukkers arriveren op 22 maart 1951. Zij waren de vorige dag in Rotetrdam aangekomen met schepen vanuit het voormalig Nederlands-Indië. In 1970 vertrekken de laatste Molukkers uit het kamp. Het wordt dan bijna helemaal afgebroken. Op het terrein worden grote schotels geplaatst van de Westerbork Synthese radio Telescoop. In 1999 worden ze gemoderniseerd.

Herinneringskamp

In 1983 wordt er een herinneringscentrum geopend, waar de geschiedenis van Durchgangslager Westerbork wordt verteld. Er is een museum, waar diverse voorwerpen worden tentoongesteld en films zijn te zien en sinds kort ook nog gevels en muren van de echte barakken. Het voormalige kampterrein is nu een groene vlakte. De belangrijkste gebouwen zijn nu gemarkeerd door heuveltjes. Driehoekige stenen geven de plaatsen aan, waar eens barakken en spoorrails waren.

Midden op het terrein is een monument geplaatst, ter nagedachtenis aan de vele duizenden Joden en zigeuners, die vanuit Kamp Westerbork naar de vernietigingskampen werden gedeporteerd.