Gezondheid en ziekte

In vroeger tijden was de medische zorg weinig ontwikkeld. We lezen dan ook in de Bijbel vaak over zieken en ziektes. Niet alleen onder mensen, maar ook onder dieren en planten. Alles een gevolg van de zonde.

   Hygiëne   

In de Wet van Mozes is veel aandacht voor een gezond leven. Volgens de spijswetten mochten bepaalde dieren niet gegeten worden. Dit had zeker te maken met ziekteverwekkers, die de gezondheid aantasten. En een patiënt die aan een besmettelijke ziekte leed werd in quarantaine (afzondering) geplaatst. Denk aan Mirjam (Num. 12:14) en koning Uzzia (2 Kron. 26:21). Dat gold ook als je in aanraking was geweest met een dode (Num. 19:11).

Afval moest buiten het legerkamp of de stad worden begraven. Daar was ook de plaats waar je je behoefte moest doen; je had een schepje bij je om het op te ruimen (Deut. 23:12-13). Volgens Lev. 15:13 moesten sommige zieken speciaal gewassen worden met stromend (“levend”) water.

   Melaatsheid   

We lezen van mensen met gebreken: kreupelen, doven en blinden. Ziekten konden zich uitbreiden door de vele insecten en door gebrek aan hygiëne. Er wordt gesproken over pest, zonnesteek en melaatsheid.
Aan die laatste ziekte wordt veel aandacht geschonken; zie Lev. 13 en 14. Toch kunnen we deze niet vergelijken met wat we tegenwoordig melaatsheid (of: lepra) noemen. In de Bijbel gaat het om een aandoening die we beter met “huidvraat” kunnen aanduiden.

► Genezing van Naäman     beeld: FreeBibleimages

Daarvan kon je ook genezen. In dat geval moest je dat door de priester laten controleren. Maar de lepra die wíj kennen gaat niet vanzelf over. Genezing is alleen mogelijk als je er op tijd bij bent. Met een zware antibioticakuur! Overigens spreekt de Bijbel ook van “melaatsheid” van de muren van een huis. Dat kunnen wel schimmels of vochtplekken zijn geweest.

   Oogziekten   

Blindheid en andere oogziekten waren (en zijn nog) in de Oosterse landen een probleem. Denk maar aan Izak, Jakob en Eli, die op latere leeftijd blind werden. De atmosfeer was stoffig, je liep gemakkelijk een infectie op. Vaak was deze blindheid het gevolg van wat tegenwoordig staar (cataract) wordt genoemd. Daarbij wordt de ooglens troebel, zodat je niet meer (of slecht) kunt zien. Soms lukte het om deze lens weg te duwen. De patiënt kon dan weer zien. Wel wazig, maar hij had dan toch het licht in zijn ogen terug…

   Artsen   

Wonden werden verzacht met wijn, olie, balsem en soms gedroogde vijgen (2 Kon. 20:7). Maar men had weinig weet van het functioneren van het lichaam. Dat kwam ook omdat men geen onderzoek verrichtte op dode lichamen. Ook wist men niets van virussen en bacteriën. Wel horen we van artsen (“medicijnmeesters”), zoals bij koning Asa, die bij hen genezing zocht (2 Kron. 16:12). Ook de koning van Syrië zal de profeet Elisa wel als een soort ‘dokter’ hebben beschouwd, geschikt om Naäman beter te maken (2 Kon. 5:6).

Ook in het Nieuwe Testament komen we allerlei ziektes tegen: verlamming, waterzucht, dysenterie (SV: “rode loop”) en epilepsie (SV: “maanziekte”). We lezen ook van gangreen (2 Tim. 2:17), een ziekte waarbij lichaamsdelen afsterven door bacteriën en slechte doorbloeding. De SV heeft dat woord, niet helemaal terecht, door “kanker” weergegeven.
Er waren veel “medicijnmeesters”, misschien wel in elke stad. De bloedvloeiende vrouw had er in elk geval talloze bezocht (Mark. 5:26).

   Begraven   

Als iemand was gestorven volgde de begrafenis meestal nog de zelfde dag. En dan kon het snel gaan, zoals je leest bij Ananias en Saffira (Hand. 5). De dode werd in doeken gewikkeld en op een baar gelegd. Een kist werd niet gebruikt: de jongeling te Naïn ging na zijn opwekking meteen overeind zitten (Luk. 7:15).

► Rotsgraf bij Jeruzalem

Graven bevonden zich soms in de grond, soms in een rotsspleet. Vaak ook langs de weg. In de maand Adar werden deze graven witgekalkt (Matth. 23:27). De mensen konden ze dan veel beter zien. Want niemand wilde graag daardoor onrein worden en het Paasfeest in de maand daarop missen!

   Wist je dat?   

Buiten Jeruzalem bevindt zich een rotsgraf (zie de foto). Er kon een steen voor gerold worden. Dit graf trekt massa's toeristen, omdat sommigen menen dat Jezus hierin is begraven. Maar dat is onmogelijk, want dit graf was destijds al ruim 600 jaar oud. En volgens Matth. 27:60 werd Jezus door Jozef van Arimathéa in een "nieuw graf" gelegd!