Taal in Israël

Vele talen in één land
Israël: het land van de Bijbel, het land waar ze spreken zoals in de Bijbel. Of toch niet? Het Hebreeuws uit het Oude Testament is al flink veranderd en er zijn ook heel wat andere talen bijgekomen. Lees snel verder hoe het tegenwoordig zit met de taal in Israël.
In Israël worden twee officiële talen gesproken: Hebreeuws en Arabisch. Toch hoor je als je een keer op vakantie gaat naar dit land nog veel meer talen. Dat komt omdat er Joodse families zijn die een tijd lang in een ander land hebben gewoond. Die taal nemen ze dan weer mee naar Israël.
Hoe zit dat nu eigenlijk met het Hebreeuws uit het Oude Testament?

Hebreeuws
Dat oude Hebreeuws bestaat nog wel, maar… je hoort het niemand meer spreken. Vanaf ongeveer het jaar 200 spraken de Joden namelijk de lokale taal van bijvoorbeeld Centraal-Europa of Spanje. Alleen tijdens het gebed werd het oude Hebreeuws nog gesproken.
Vanaf de 19de eeuw, dat is 1800, werden de Joden weer nieuwsgierig naar hun afkomst en wilden ze ook weer Hebreeuws gaan spreken en schrijven. Het oude Hebreeuws vonden ze helemaal niet makkelijk en een beetje ouderwets. Daarom heeft een man die Eliëzer Ben-Yehuda (1858 -1922) heette, het Hebreeuws wat moderner en makkelijker gemaakt. Ook bedacht hij nieuwe woorden in het Hebreeuws, zoals vliegtuig, taxi enz. Het heet dan nu ook Modern-Hebreeuws of Ivriet.
Nadat Israël onafhankelijk is geworden, in 1948, werd besloten dat het Modern-Hebreeuws de nieuwe taal moest worden.

Hebreeuws schrijven
Het oude Hebreeuws is een hele lastige taal om te kunnen lezen. Er staan namelijk niet, zoals in het Nederlands of het Engels, klinkers (zoals a, e of o) in de woorden. Uit de tekst om het woord heen moet je als lezer dus kunnen raden om welk woord het gaat. Het Nederlands kun je ook proberen om zonder klinkers te lezen, maar betekent ‘sp’ nu sop, sap, sip, of misschien wel soep?
Ook schrijven de Joden het Hebreeuws niet zoals wij van links naar rechts, maar van rechts naar links. Ze moeten dus ook van rechts naar links lezen. Kun jij lezen wat hieronder bijvoorbeeld staat?

!naadeg deog teh tbeh eJ

Er zijn nog meer talen die in Israël gesproken worden. Het Arabisch wordt samen met het Ivriet het meest gebruikt.

Arabisch
In 1948, toen Israël onafhankelijk werd, woonden er ook veel Arabieren in het land. Daarom werd er nog een tweede officiële taal  ingevoerd: het Arabisch. Deze taal lijkt een beetje op het Hebreeuws. Ze lezen en schrijven bijvoorbeeld ook van rechts naar links. Toch is het lastig voor de Joden om goed Arabisch te spreken. Ze kunnen het natuurlijk wel leren, maar op straat wordt meestal Hebreeuws gesproken. De Arabieren kunnen gelukkig wel behoorlijk goed Hebreeuws, waardoor ze toch met elkaar kunnen praten.
Wist je trouwens dat teksten in openbare ruimtes in Israël in drie talen geschreven zijn? In het Hebreeuws, het Arabisch en het Latijn!

Andere talen in Israël
Als jij nu op vakantie wilt naar Israël, is het heel lastig om het Hebreeuws of het Arabisch te leren in zo’n korte tijd. Gelukkig spreken ze ook heel goed Engels in Israël en zo kun je makkelijk met de mensen praten. Ook Frans, Spaans, Russisch en Jiddisch worden nog regelmatig gesproken in Israël. Deze talen hebben de Joden uit andere landen meegenomen.
Van deze talen is het Jiddisch een heel bijzondere taal. Ken jij die taal misschien? Die is in de middeleeuwen ontstaan in Midden-Europa en het is een mix van Hebreeuws, Duits en een aantal Slavische talen.
Misschien wist je het al, maar niet al deze talen gebruiken ons alfabet. Het Hebreeuws, het Arabisch en het Jiddisch bijvoorbeeld, gebruiken hele andere tekens. Weet je nog meer talen met andere tekens?

Om een beetje te kunnen oefenen, zie je hieronder de woorden ‘goedemorgen’ en ‘tot ziens’ in alle talen die in Israël gesproken worden.

Nederlands

Hebreeuws

Arabisch

Jiddisch

Engels

Frans

Spaans

Russisch

Goedemorgen

בוקר טוב

صباح الخير

אַ גוטנ מאָרגן

Good morning

Bonjour

buenos días

доброе утро

Tot ziens

שלום

مع السلامة

זייַ געזונט

Goodbye

Au revoir

hasta pronto / hasta luego

до свидания

Kun jij al ‘goedemorgen’ in het Hebreeuws schrijven op een briefje naar je vader, moeder, juf of meester?

Joodse woorden in onze taal
Wist je dat er in het Nederlands woorden gebruikt worden die eigenlijk uit het Hebreeuws (of Jiddisch) komen? Als iemand je spullen wil afpakken, dan zeg je soms: "Niet jatten!" Dat komt van het woord yad, dat 'hand' (of arm) betekent. Een dief moet soms naar de 'bajes'. Dat is een woord, afkomstig van het Hebreeuwse bajiet, dat gewoon 'huis' betekent. En je zult ook wel een 'gabber' kennen. Dan moet je denken aan het Joodse woord chavver ('kameraad').
Jongelui maken wel eens 'gein'. Dat vinden ze 'tof'. Of heb je daar het 'lef' niet voor? Dit zijn ook woorden die uiteindelijk uit het Hebreeuws komen. Want chen betekent zoiets als: 'leuk' of 'plezier'. Tov betekent: 'goed' en lev = 'hart'. En weet je dat 'schorremorrie' niets anders betekent dan: 'ossen en ezels'?